Polietilen sıkmalı (kompresyon) 90° dirsek, PE boru esaslı tesisatlarda en yaygın yön değiştirme bağlantılarından biridir. Vida-somun mekanizması ve sızdırmazlık elemanları sayesinde kaynak gerektirmeden akışı 90° saptırır. Kentsel ve kırsal şebekeler, peyzaj ve tarla sulama sistemleri, içme suyu iletim hatları ve korozyon direnci ile hafiflik gerektiren birçok endüstriyel süreç için güvenilir bir seçimdir.
Polietilen kompresyon 90° dirsek nedir?
Dişli somunlar ve kavrama halkalarıyla PE boruyu sıkıştırıp sızdırmazlık sağlayan mekanik bir bağlantıdır. Bazı modellerde uçların biri veya her ikisi, diğer dişli bağlantılara bağlanmak üzere metal ya da polimer diş içerir. Bu yapı; hızlı montajı, tekrar sök-tak imkânını ve sahada kolay tamiri mümkün kılar.
Yapı ve temel bileşenler
- Boyutsal kararlılığı iyi, takviyeli polipropilen gövde
- Boruyu kilitlemek için sıkma somunu
- Boru yüzeyine kenetlenen kavrama (grip) halkası
- Yükü eşit dağıtan burç veya ara parça (spacer)
- Sızdırmazlık için elastomerik O-ring; yaygın olarak NBR veya EPDM
- Dişli modellerde pirinç veya paslanmaz çelik iç insert; diş mukavemeti ve sızdırmazlık için
Avantajlar ve kısıtlar
- Avantajlar: kaynak yok, hızlı montaj; sökülüp onarılabilir; hafif; korozyon ve kireçlenmeye dayanıklı; nemli ve korozif topraklarda uyumlu; geniş ölçü çeşitliliği.
- Kısıtlar: aşırı sıkmaya hassas; montajda eksen kaçıklığı olmamalı; referans sıcaklığın üzerindeki değerlerde basınç kapasitesi düşer; titreşimli hatlarda periyodik kontrol gerekir.
Yaygın 90° kompresyon dirsek tipleri
- Çift sıkmalı: her iki uç PE boru için
- Tek taraf sıkmalı × erkek diş
- Tek taraf sıkmalı × dişi diş
- Redüksiyonlu kompresyon dirsek: iki farklı çapa geçiş
Ölçü aralığı ve çalışma basıncı
Kompresyon dirsekler genellikle 20–110 mm arasında sunulur. Yaygın basınç sınıfları PN10 ve PN16’dır; çoğu içme suyu ve sulama projesi için yeterlidir. Sınıf seçimi; işletme basıncı, olası darbe (surge) ve çalışma sıcaklığına göre yapılmalıdır.
Tablo 1 – Yaygın ölçüler, bağlantı tipi ve basınç sınıfı
| Anma boru çapı (mm) | Yaygın bağlantı tipi | Kombine modellerde diş türü | Yaygın basınç sınıfı |
|---|---|---|---|
| 20 | Çift sıkmalı; sıkmalı × erkek | 1/2 inç | PN10, PN16 |
| 25 | Çift sıkmalı; sıkmalı × erkek/dişi | 3/4 inç | PN10, PN16 |
| 32 | Çift sıkmalı; sıkmalı × erkek/dişi | 1 inç | PN10, PN16 |
| 40 | Çift sıkmalı; sıkmalı × erkek/dişi | 1 1/4 inç | PN10, PN16 |
| 50 | Çift sıkmalı; sıkmalı × erkek/dişi | 1 1/2 inç | PN10, PN16 |
| 63 | Çift sıkmalı; sıkmalı × erkek/dişi | 2 inç | PN10, PN16 |
| 75–110 | Ağırlıkla çift sıkmalı | — | PN10, PN16 |
Not: 20 °C üzerindeki sıcaklıklarda basınç sınıfı ihtiyatlı biçimde düşürülmelidir. Doğrudan güneş altında kullanım için UV dayanımlı parçalar veya uygun kaplama gerekir.
Kullanım alanları
- Kentsel, kırsal ve endüstriyel su temini
- Tarlalarda, bahçelerde ve seralarda damla ve yağmurlama sulama
- Ham su, içme suyu ve hafif atıksu transferi
- Soğutma sistemleri ve dönüş suyu devreleri
- PE ve sızdırmazlık elastomeriyle uyumlu bazı kimyasallar (kullanmadan önce kimyasal uyumluluğu kontrol edin)
Seçimde kilit noktalar
- Basınç ve sıcaklık: PN’nin işletme basıncıyla uyumu ve yüksek sıcaklıklar için düşürme katsayısı
- Akışkan ve uyumluluk: kimyasallar, serbest klor ve katkıların gövde/O-ring ile uyumu
- Bağlantı yöntemi: boru-boru için çift sıkmalı; vana ve kollektörler için erkek/dişi dişli modeller
- Montaj koşulları: anahtar salınımı için yeterli alan ve gelecekte servis için somuna erişim
- Parça kalitesi: homojen gövde, sağlam dişler, kesiksiz O-ring, çatlağı olmayan kavrama halkası
Adım adım montaj rehberi
- Uygun kesiciyle boruyu temiz ve eksene dik kesin.
- O-ring’i korumak ve girişi kolaylaştırmak için ağız pahı açın.
- Borunun tam oturması için gömme derinliğini işaretleyin.
- Somunu söküp doğru dizilimi kontrol edin: somun, kavrama halkası, burç, O-ring.
- Boruyu mekanik stopa kadar itin ve ekseni koruyun.
- İlk tutunma için somunu elle sıkın.
- Anahtarla tamamlayın: genelde el sıkısından sonra 1/4–3/4 tur (ölçeğe bağlı). Aşırı sıkmadan kaçının.
- Dişli modellerde, dişleri PTFE bant veya uygun macunla sızdırmaz yapın.
- Basıncı kademeli artırarak sızıntı testini gerçekleştirin ve sızdırmazlık halkalarını izleyin.
Hızlı arıza giderme
- Somun çevresinden kaçak: pah, temizlik ve O-ring durumunu kontrol edin; kademeli sıkın.
- Diş kaçağı: sök-temizle-PTFE ile yeniden sızdırmaz yap ve kurallı şekilde topla.
- Titreşimde gevşeme: uygun ankraj ve kelepçe kullanın; periyodik kontrol yapın.
Bakım ve periyodik kontrol
- Devreye alma sonrası ilk 24–72 saatte ve ardından programa bağlı görsel kontroller
- Titreşim veya ısıl değişime maruz hatlarda somun sıkılığını kontrol edin
- Dış birikintileri temizleyin; açık hava montajlarında UV’ye karşı koruyun
- Kaçak olaylarını ve O-ring değişim tarihlerini kaydedin
Tablo 2 – PE kompresyon dirsek ile PE kaynaklı dirseğin karşılaştırması
| Kriter | PE kompresyon dirsek | PE kaynaklı dirsek |
|---|---|---|
| Montaj süresi | Çok hızlı, kaynak ekipmanı gerekmez | Kaynak makinesi ve operatör gerekir |
| Sökülebilirlik | Var; tekrar kullanılabilir | Pratikte sökülemez |
| Uygun olduğu yerler | Hızlı onarımlar; küçük-orta projeler | Yüksek basınç; kalıcı ağır hatlar |
| İlk yatırım | Alet maliyeti düşük | Ekipman maliyeti yüksek; yekpare ek |
| Uygulama hassasiyeti | Kontrollü sıkma ve eş merkezlilik | Kaynak sıcaklığı ve yüzey temizliği |
| Gelecekte değişime esneklik | Yüksek | Düşük |
Güvenlik ve uygulama notları
- Somunu zedelememek için uygun anahtar (tercihen kayış tipi) kullanın.
- O-ring’i korumak için boru ve parçaları toz, çapak ve yağdan arındırın.
- Zorlanmış burgu etkilerinden kaçının; mümkün olduğunca eş eksenlilik sağlayın.
- Basınç darbeli hatlarda darbe sönümleyici ve pompa yumuşak yol verme kullanın.
Tamam Baha, 90° polietilen kompresyon dirsekleri yaygın ölçü ve basınç sınıflarında tedarik eder; ürün seçimi, montaj rehberi ve malzeme listesi desteğiyle Türkiye’deki su temini ve sulama projeleri için satın almayı kolaylaştırır. Tamam Baha tek satıcı değildir; piyasada farklı marka ve satıcılar da mevcuttur. Stok ve teknik bilgiler için Tamam Baha satış ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
